Yukarıya, çok daha yukarıya baktığınızı hayal edin. Dik ve virajlı yollardan ağır ağır tırmanırken, camı açtığınızda burnunuza çarpan o keskin çam ve toprak kokusu yavaş yavaş rüzgarın uğultusuna karışıyor. Tam yolun bittiğini sandığınız o an, sabah sisinin ortasından taş yapılı devasa bir plato beliriveriyor. Burası Amedi. Kuzey Irak’ın sarp coğrafyasında, kelimenin tam anlamıyla bir dağ zirvesindeki şehir. Yıllar önce o dar patikaları aşıp tepeye ilk ayak bastığımda, uçurumun kenarından kilometrelerce uzanan vadiye bakarken hissettiğim o tatlı boşluk duygusunu hiç unutmadım. Çatlak sarı taşlı evlerin arasında gezinirken, rüzgarın taşıdığı is kokusu size binlerce yıllık bir yaşanmışlığın tam ortasında olduğunuzu fısıldıyor.
Amedi Nedir ve Tam Olarak Nerededir?
Burası, Duhok il merkezinin yaklaşık 70 kilometre kuzeydoğusunda, deniz seviyesinden yaklaşık 1400 metre yüksekte konumlanmış antik bir yerleşim yeri. Şehre uzaktan baktığınızda dev bir elips veya gökyüzüne uzatılmış bir tepsi görüyorsunuz. Kahvehanede yanlarına iliştiğim yaşlı yerellerin anlattığına göre, bu doğal kale formu şehri yüzyıllarca dışarıdan gelen tehlikelere karşı korumuş. Asurlulardan Medlere, Osmanlılardan bugüne uzanan oldukça derin ve çok katmanlı bir tarihçesi var.
İçeriye doğru yürüdükçe mimarinin yavaş yavaş değiştiğini fark ediyorsunuz. Yanyana duran tarihi camiler, eski Hristiyan kiliseleri ve artık sadece kalıntıları kalmış Yahudi sinagogları bir zamanların çok kültürlü yaşamını kanıtlıyor. Dar sokaklarında kaybolurken, taş duvarlara dokunduğunuzda o soğuk ve pürüzlü his size zamanın burada ne kadar yavaş aktığını hatırlatıyor.
Bu Dağ Zirvesindeki Şehir Neden Rotanızda Olmalı?
Açıkçası burası, alışılagelmiş ve etrafı çitlerle çevrilmiş standart bir turistik durak değil. Gerçek, işlenmemiş ve biraz da sert bir coğrafya arayanlar için biçilmiş kaftan. Sabahın köründe uyanıp vadinin üzerine yorgan gibi örtülen o kalın sisi izlemek, bir seyyahın hafızasına kazıyabileceği en saf anlardan biri. İnsanlar buraya sadece fotoğraf çekmek için değil, o ağır ve telaşsız tempo içinde kendi iç seslerini duymak için geliyorlar.
Sürekli bir yerlere yetişmeye çalıştığımız modern hayatın aksine, dağ zirvesindeki şehir Amedi’de saat kavramı pek işlemiyor. Bir bakkalın önündeki tahta tabureye oturup aşağıda uzanan Zap Vadisi’ni seyre daldığınızda bunu çok iyi anlıyorsunuz. Sessizliğin bile kendine has bir melodisi olduğunu, o sarp kayalıklara çarpan rüzgar sesini dinlerken keşfediyorsunuz.
Seyahat Planı İçin Hap Bilgiler
Gitmeden önce kafanızda oluşan o pratik soru işaretlerini hemen giderelim. Coğrafya dışarıdan biraz kapalı görünse de, planlı bir rotayla ulaşım ve konaklama hiç de zor değil.
- Ulaşım: Türkiye’den geliyorsanız Habur Sınır Kapısı’nı geçtikten sonra önce Duhok merkeze ulaşmalısınız. Duhok’tan kalkan yerel dolmuşlarla veya araç kiralayarak yaklaşık bir buçuk saatlik, bol virajlı ama manzarası çok keyifli bir yolculukla zirveye varıyorsunuz.
- Gidilecek En İyi Mevsim: Irak yaz aylarında kavurucu olsa da, burası yüksek rakımın avantajıyla nispeten serin kalıyor. Fakat doğanın uyanışına şahit olmak ve o sarı kayaların yeşille kontrastını görmek isterseniz Nisan-Mayıs ayları en doğru zaman.
- Giriş Ücretleri: Şehrin içine girmek tamamen ücretsiz, çünkü burası hala insanların günlük yaşamlarına devam ettiği gerçek bir ilçe. Sadece yol üzerindeki bazı özel şelale ve mesire alanlarında aracınızı park etmek için ufak meblağlar talep edilebiliyor.
- Konaklama Tüyosu: Yukarıda devasa oteller aramayın. Geleneksel misafirhaneler var ancak en konforlu yöntem, Duhok merkezdeki otellerden birini üs yapıp buraya erken saatlerde günübirlik bir yolculuk düzenlemektir.
Duhok Çevresinde Neler Yapılır? Yerel Lezzetler ve Rotalar
Tepeyi köşe bucak gezdikten sonra hemen otele dönmek büyük bir hata olur. Hazır Duhok sınırlarına girmişken, Zap Suyu’nun etrafında şekillenen yerel kültürü biraz daha derinden hissetmelisiniz. Özellikle Amedi’nin hemen eteklerinde yer alan Sulav şelaleleri, sıcak günlerde yerel halkın serinlemek için akın ettiği bir nokta. Paçaları sıvayıp ayaklarınızı o buz gibi dağ suyuna soktuğunuzda bütün yorgunluğunuzun akıp gittiğini göreceksiniz.
İşin yemek kısmına gelirsek, sokaklarda dolaşırken burnunuza gelen o isli odun ateşi kokularını takip etmeniz yeterli. Ortadoğu’nun baharatlı karakteri burada etin en doğal haliyle buluşuyor. Mahalle arasındaki bir lokantaya oturun ve ağır ateşte, bol badem ve kuru üzümle demlenerek pişen Tavuklu Biryani sipariş edin. Yanında gelen sumaklı yeşilliklerle birlikte yediğiniz o yemeğin tadı damağınızdan uzun süre silinmeyecek. Yemeğin üzerine, közde ağır ağır kaynamış o koyu ve sert kaçak çayı yudumlarken, yan masadaki esnafla bir anda koyu bir sohbetin içinde bulacaksınız kendinizi.
Aşağı İnmeden Önceki Son Durağınız
Güneşi mutlaka şehrin en uç noktasında bulunan antik Bahdina Kapısı’nda (Amadiya Gate) batırın. O yıpranmış ve yosun tutmuş taş basamaklara oturun, ayaklarınızı boşluğa doğru sallandırın. Aşağıdaki uçsuz bucaksız vadi yavaş yavaş kızılın en koyu tonlarına boyanırken derin bir nefes alın. Yüzlerce yıl önce aynı basamaklarda dinlenen yorgun bir tüccarın da tam olarak aynı rüzgarı hissettiğini düşünün. Çantanızı sırtlayıp dönüş yoluna geçerken, o kurumuş toprağın ve kayaların kokusunu içinize iyice çekin; çünkü bu hissi eve dönene kadar yanınızda taşıyacaksınız.
