Vorotan Geçidi’nin kenarında durduğunuzda yüzünüze çarpan sert rüzgar, aşağıda uzanan derin vadinin tok uğultusunu kulaklarınıza taşıyor. Burası, Ermenistan’ın en güneyinde, sarp kayalıkların arasına gizlenmiş antik bir sığınak. Yola çıkmadan önce haritaya baktığımda yolculuğun epey zorlu geçeceğini biliyordum. Ancak o devasa vadiyi aşmak için Dünyanın En Uzun Teleferiği olan “Wings of Tatev” kabinine adım attığımda, yoldaki tüm o gerginlik hissi yerini tuhaf bir sessizliğe bıraktı. Ayaklarımızın altından kayıp giden orman örtüsünü izlerken, dokuzuncu yüzyıldan kalma karanlık bir taş yapının yavaşça belirmesi insanı doğanın karşısında garip bir şekilde küçültüyor.
Tatev Manastırı Gerçekte Nedir ve Nerededir?
Ermenistan’ın Sünik (Syunik) bölgesinde, kelimenin tam anlamıyla bir uçurumun kenarında dengede duran devasa bir kompleks burası. 9. yüzyılda inşa edilen yapı, sadece sıradan bir ibadethane olarak kalmamış. Tarih boyunca Orta Çağ’ın en önemli üniversitelerinden biri, filozofların tartışma alanı ve en önemlisi Moğol akınlarına karşı direnen aşılmaz bir kale olmuş.
Avluya adım atıp duvarlarına dokunduğunuzda, o soğuk ve pürüzlü bazalt taşların bin yıllık yaşanmışlığı parmak uçlarınıza geçiyor. İnsan o dönemin keşişlerinin, dönemin kısıtlı imkanlarıyla bu kadar izole ve sarp bir kayalığı nasıl inşaat alanı olarak seçtiğini anlamaya çalışıyor. Yapının sert köşeleri, etrafını saran yumuşak yeşil tepelerle sert bir kontrast yaratıyor.
Dünyanın En Uzun Teleferiği ile Gökyüzünde Asılı Kalmak
Eskiden bu tepeye ulaşmak, saatler süren, tehlikeli ve midenizi altüst eden virajlı toprak yolları göze almak demekti. Bugün ise Halidzor istasyonundan başlayan çok farklı bir rota var. Dünyanın En Uzun Teleferiği unvanına sahip olan bu modern sistem, 5.7 kilometrelik mesafeyi yaklaşık 12 dakikada havadan geçiyor.
Kabin yavaşça ilerlerken en yüksek noktada yerden yaklaşık 320 metre yukarıda süzülüyorsunuz. Aşağıdaki terk edilmiş eski köyleri, dağ yollarını ve kıvrılarak akan Vorotan Nehri’ni kuş bakışı izlemek başlı başına bir olay. Yükseklik korkusu olanlar için ilk bir dakika kabin direklerden geçerken biraz gergin geçebilir. Fakat sonrasında manzaranın o yavaş ve akıcı ritmi sizi tamamen sakinleştiriyor.
Oraya Neden Gitmelisiniz?
Sadece iyi fotoğraflar çekmek veya seyahat listenize bir tik atmak için değil, o coğrafyanın ağırlığını ruhunuzda hissetmek için gitmelisiniz. Kompleksin merkezindeki loş Surp Poghos-Petros Kilisesi’nin içine girdiğinizde, yanan ince balmumu mumlarının o ağır, isli kokusu burnunuza doluyor. İçerideki karanlık, taşların soğukluğu ile birleşip insanı bir tür meditasyon haline sokuyor.
Dışarıda, “Gavazan” adı verilen ve depremleri veya yaklaşan düşman atlılarını önceden haber vermesi için tasarlanan sallanan sütunun dibinde oturduk. Yüzyıllardır her sarsıntıda sallanıp yıkılmayan bu mühendislik eserini incelerken, zaman kavramını tamamen yitirdiğimizi hissettik.
Pratik Bilgiler ve Seyahat Tavsiyeleri
Hazırlıksız yola çıkmak, bu uzak rotanın tadını kaçırabilir. İşte kendi yolculuğumuzda not aldığımız ve işinize yarayacak bazı hap bilgiler:
- Ulaşım: Başkent Erivan’dan buraya özel araçla veya kiralık arabayla ulaşmak yaklaşık 4-5 saat sürüyor. Yollar genel olarak asfalt olsa da, bazı dağ geçitlerinde ve sisli bölgelerde yavaş gitmek şart.
- Teleferik Biletleri: Özellikle yaz aylarında ve hafta sonlarında bilet gişesinde saatlerce bekleyebilirsiniz. Biletlerinizi mutlaka birkaç gün önceden online alın. Planlama kolaylığı açısından gidiş-dönüş almak daha mantıklı.
- Doğru Zaman: Sonbahar başı bence en ideal zaman. Vadinin kırmızı, kahverengi ve sarıya döndüğü o dönemde hava ne çok soğuk ne de bunaltıcı derecede sıcak oluyor.
- Giriş Ücreti ve Kıyafet: Manastır kompleksine giriş ücretsiz. Dini bir mekan olduğu için omuzları ve dizleri kapatan kıyafetler giymeniz bekleniyor. Rüzgar çok sert olabileceği için yazın bile gitseniz yanınıza bir rüzgarlık alın.
Sünik Çevresinde Neler Yapılır, Ne Yenir?
Tatev’e kadar gelmişken Sünik bölgesinin yerel ritmine ayak uydurmak gerekiyor. Biz yol üstündeki Goris kasabasına uğradık. Burası kırmızı çatılı taş evleri ve Kapadokya’daki peri bacalarını andıran ilginç kaya oluşumlarıyla bambaşka bir atmosfere sahip. Yemek molası için Goris’te küçük bir yerel lokantaya oturduğumuzda, masaya ilk olarak tandırdan yeni çıkmış sıcak lavaş ve oldukça tuzlu yöresel Sünik peynirleri geldi.
Eğer mevsim kış veya erken ilkbaharsa, bölge halkının sabahın erken saatlerinde içtiği sarımsaklı kemik suyu çorbası “khash” denemeye değer. Geleneksel olarak yanında ev yapımı sert meyve votkası (oghi) ile tüketiliyor. Oldukça ağır bir menü, midesine güvenenler için çok ilginç bir kültürel sofra deneyimi.
Dönüş yolunda ise rotanızı çok az saptırıp Sisian yakınlarındaki Shaki Şelalesi’ne uğramanızı tavsiye ederim. Suyun devasa bazalt kayalıklardan dökülürken çıkardığı o tok ve gürültülü ses, uzun yolculuğun tüm fiziksel yorgunluğunu anında alıp götürüyor.
Gitmeden Önce Son Bir Tavsiye
Manastırın içini, odalarını ve yağ sıkım hanesini gezip bitirdikten sonra hemen geri dönmek için teleferiğe koşmayın. Kompleksin arka tarafına, doğrudan uçuruma bakan yıkık taş duvara doğru yürüyün. Orada oturup ayaklarınızı vadinin boşluğuna doğru güvenle sarkıtabileceğiniz bir nokta var. Sadece beş dakika kameranızı kapatın, sessizce kalın ve aşağıdan, ta nehrin yatağından kopup gelen rüzgarın yüzünüze çarpmasına izin verin. Doğanın vahşiliğinin ve insanlık tarihinin bu kadar keskin bir çizgide buluştuğu yer azdır. O kısacık sessizlik anı, tüm bu uzun yolculuğun size vereceği asıl ödül olacak.
