Sislerin arasından aniden beliren taş evleri ilk gördüğümde, zaman makinesine binmiş gibi hissettim. Karadeniz’in hırçın doğasıyla Gümüşhane’nin sarp coğrafyasının tam kesişim noktasında, aracınızın camını açtığınızda toprağın o nemli, yağmur yemiş ağır kokusu burnunuza doluyor. Sadece doğa değil, karşınızda devasa bir tarih dikiliyor. Yüzyıllar boyunca Rum madencilerin kazmalarından çıkan seslerin yankılandığı bu dağlar, bugün derin bir sessizliğe gömülmüş durumda. Burası sıradan, rotası belli bir turistik nokta değil; vadinin karanlık kalbinde yatan devasa bir Antik Madenci Köyü. Santa Harabeleri, sadece gözünüzle değil, yorulan bacaklarınızla, rüzgarın yüzünüze çarpan serinliğiyle ve hislerinizle okumanız gereken bir yaşanmışlık sunuyor.
Bu Antik Madenci Köyü Nerede ve Tarihi Nedir?
Haritalarda Dumanlı Köyü olarak geçse de Santa, aslında tek bir yerleşim yerinden ibaret değil. Gümüşhane il sınırları içinde, Yanbolu Deresi’nin doğduğu o çok dik yamaçlara kurulmuş, aralarında derin uçurumlar olan yedi farklı mahalleden oluşan devasa bir kompleks. 17. yüzyılda bölgedeki kurşun, demir ve gümüş madenlerini çıkarmak, işlemek için kurulan bu izole yerleşim, zamanla oldukça zengin bir Antik Madenci Köyü kimliğine bürünmüş.
Arazi o kadar engebeli ve sert ki, buraya giden o patikalarda yürürken eski insanların dev taş blokları bu sarp kayalıklara nasıl taşıdığına akıl sır erdiremiyorsunuz. Osmanlı döneminde buradaki madencilere tanınan vergi muafiyetleri sayesinde bölge epey kalkınmış, taş işçiliği sanata dönüşmüş. Ancak 1923’teki nüfus mübadelesi sonrası köy sakinleri buraları terk etmek zorunda kalmış. Bugün o dönemin mimari gücünü yansıtan kemerli köprüler, tek katlı taş evler ve çatıları çökmüş kiliseler, tamamen doğanın insafına teslim edilmiş durumda.
Neden Santa Harabeleri Rotasına Çıkmalısınız?
Tarihi mekanları gezmekten hoşlanıyor olabilirsiniz ama Santa’nın insana geçirdiği duygu çok daha ilkel ve sarsıcı. Dar, ot bürümüş taşlık patikalarda adımlarken, rüzgarın yıkık pencereler arasında çıkardığı o ince ıslık sesini dinlemek, geçmişin hüznünü omuzlarınıza yüklüyor. Buraya gelmelisiniz, çünkü burası asfalt dökülmemiş, etrafı hediyelik eşya dükkanlarıyla sarılmamış, popüler kültürün henüz tüketip bitirmediği çok nadir bakir rotalardan biri.
Fotoğraf makinenizi boynunuza astığınızda, öğleden sonra aniden bastıran sisin bir örtü gibi kapattığı o gri çatıları ve Karadeniz’in vahşi yeşilini aynı kadrajda birleştirmeye çalışmak ciddi bir macera. Hava bir anda bozup bir anda açabiliyor. Üstelik bu Antik Madenci Köyü, etrafını saran el değmemiş orman dokusuyla birleşince kampçılar, off-road tutkunları ve zorlu doğa yürüyüşü arayanlar için muazzam bir oyun alanına dönüşüyor. Sisin içinde yürürken o kaybolmuşluk hissini iliklerinize kadar yaşayacaksınız.
Gitmeden Önce İhtiyacınız Olacak Pratik Bilgiler
Bu zorlu coğrafyaya doğru yola çıkmadan önce çantanıza mutlaka su geçirmez bir rüzgarlık, yedek tişört ve altı yeri iyi kavrayan bir trekking ayakkabısı atın. Bölgede işinize yarayacak, hayat kurtaran pratik detayları aşağıda listeledim:
- Ulaşım Nasıl Sağlanır?: İki alternatifiniz var. Ya Gümüşhane merkezden dağ yollarını aşacaksınız ya da Trabzon-Arsin üzerinden Yanbolu Vadisi’ni takip edeceksiniz. Trabzon rotası biraz daha belirgin olsa da yolların son kısımları tamamen toprak, bol çukurlu ve oldukça virajlı. Standart bir binek araçla çıkmak eziyet olabilir, altı yüksek bir SUV veya arazi aracı tercih etmeniz şart.
- Hangi Mevsimde Gidilmeli?: Mayıs sonu ile Eylül sonu arası bölgenin en insaflı olduğu zamanlar. Kış aylarında yoğun kar yağışı yolları aylarca kapatıyor. İlkbahar başlarında ise eriyen karlar yolları derin çamur deryalarına çevirebiliyor.
- Giriş Ücreti ve Tesis Durumu: Alan tamamen korumasız, açık bir dağ ören yeri konumunda, yani herhangi bir gişe veya giriş ücreti bulunmuyor. En önemli detay şu: Etrafta yemek yiyebileceğiniz, çay içebileceğiniz veya su alabileceğiniz hiçbir işletme yok. Tüm erzak ve suyunuzu şehirden çıkmadan bagajınıza depolayın.
Gümüşhane Çevresinde Neler Yapılır, Ne Yenir?
Buralara kadar gelip o kadar virajı aşmışken gezinizi sadece Santa ile sınırlı tutmak haksızlık olur. Dağlardan Gümüşhane merkeze doğru inerken, dünyanın en uzun damlataş mağaralarından biri olan Karaca Mağarası‘nın o serin, rutubetli ve loş dehlizlerine mutlaka girin. Tavandan damlayan suyun içeride yarattığı o ritmik yankı, zihninizdeki yorgunluğu alıp götürüyor. Vaktiniz kalırsa Zigana Geçidi’nin soğuk havasını soluyup Limni Gölü’nün çam ağaçları arasındaki durgun suyuna karşı bir kahve içebilirsiniz.
Bu kadar efor sarf ettikten sonra midenizin gurultusunu yerel tatlarla bastırmanın vakti geldi. Gümüşhane sokaklarında yürürken fırınlardan süzülen taze hamur işi kokusunu takip edin. Sıcacık, üzerine bol sarımsaklı yoğurt ve cızırdayan köy tereyağı dökülmüş meşhur Gümüşhane sironunu yemeden şehirden ayrılmayın. Üzerine ceviz serpilmiş taze pestil ve muska tatlısı eşliğinde içeceğiniz bir bardak demli çay, dağ yollarında gerilen kaslarınızı anında gevşetecektir.
Dağlardan Ayrılırken Son Bir Tavsiye
Santa’nın terk edilmiş sokaklarında, göçmüş çatıların altında yürürken sadece etraftaki mimariye bakmakla yetinmeyin. Piştofof Mahallesi’nin tepesindeki o yıkık taş çeşmenin yanına oturun, gözlerinizi kapatın ve buz gibi dağ rüzgarının yüzünüze çarpmasına izin verin. Bir zamanlar o yokuşları tırmanan işçileri, dar sokaklarda yankılanan insan seslerini hayal edin. Bu ıssız topraklar size kendi yorgun hikayesini fısıldamaya çok hevesli, yeter ki biraz durup dinlemeyi bilin. Arabanıza binip o sarp vadiden aşağı doğru süzülürken, arkanızda bıraktığınız Antik Madenci Köyü‘nün o ağırbaşlı sessizliği, şehir hayatına döndüğünüzde bile uzun süre yakanızı bırakmayacak.
